Jakiś czas temu w moje ręce wpadł obiektyw apochromatyczny o aperturze 80mm i ogniskowej 480mm. Obiektyw dotarł do mnie z Hongkongu. Jest to ten sam obiektyw, który stosowany jest w teleskopach dość znanej marki TMB słynących właśnie z wysokiej jakości optyki. Co ciekawe 80/480 to bardziej światłosilna wersja APO TMB w porównaniu do innej – 80/600 a więc obiektywu o światłosile jedynie F8.

You may try Google translate if you need to access the content available in Polish language only.

APO 80/480 czyli obiektyw TMB a wykonanie Astrokrak

APO TMB 80 APO TMB 80 APO TMB 80

Jest to ten sam obiektyw, który stosowany jest w teleskopach znanej marki TMB słynących właśnie z wysokiej jakości optyki. Co ciekawe 80/480 to bardziej światłosilna wersja APO TMB w porównaniu do innej – 80/600 a więc obiektywu o światłosile jedynie F8.

Pomyślałem sobie, że z takiego obiektywu może powstać całkiem przyjemny refraktorek do obserwacji wizualnych i być może astrofotografii. Sądzę, że “instynkt” mnie nie zawiódł.

Garść danych technicznych:

  • Średnica obiektywu: 80mm
  • Ogniskowa: 480mm
  • Światłosiła: F6 (lub F4,8 z reduktorem/korektorem TeleVue)
  • Zdolność rozdzielcza: 1,4″
  • Długość (z odnośnikiem i wsuniętym wyciągiem): 46,5 cm
  • Waga: 3,6 kg (z obejmami)

Pierwsze wrażenia

APO TMB 80Teleskop, jak przystało na rozmiar zastosowanego obiektywu 80mm nie poraża rozmiarami. Jest trochę krószy od popularnych 80ED i odrobinę dłuższy od wcześniej testowanego przeze mnie Takahashi Sky90. W związku z zastosowanym obiektywem (układ trzysoczewkowy) jest stosunkowo ciężki jak na swoje rozmiary. Wykonanie tubusa i dopasowanie obiektywu oraz wyciągu oceniam na bardzo dobry, całość jest sztywna i fabrycznie idealnie skolimowana. Solidność wykonania teleskopu miałem okazję ocenić w porównaniu właśnie do Sky90, który przy 80/480 wydaje się jakiś taki zbyt delikatny.

Osoby, które miały do czynienia ze sprzętem Takahashi wiedzą, że teleskopy te wykonane są “jak czołg” więc w wykonanie całości przez Astrokraka należy ocenić bardziej niż pozytywnie.

Optyka, tubus i wyciąg

Obiektyw 80/480 Super APO został zbudowany z trzech elementów. Taka konstrukcja zapewnia bardzo dobrą jak przystało na wyższej jakości APO korekcję aberacji chromatycznej ale również i innych szczątkowych aberacji, chociaż można się domyślać, że inne szczątkowe aberacje powinny stać na jeszcze wyższym poziomie w przypadku wersji 80/600 o światłosile F8. Jednak jeśli myślimy o astrofotografii z pewnością myślimy też o światłosile w okolicach F6 i dla osób w ten właśnie sposób myślących Mr Tomas Black zaprojektował ten obiektyw. Co ciekawe obiektyw został wykonany przez rosyjską firmę LOMO PLC. Do obiektywu standardowo jest załączany certyfikat jakości i testy interferometryczny. Gwarantowany Strehl dla tego obiektywy to 96% lub więcej.

tabelka_4 tabelka_5

Tubus mojego 80/480 został wykonany z aluminium, co zapewnia bardzo dobrą sztywność a jednocześnie z uwagi na stosunkowo niewielką jego długość nie powoduje problemów z dużą zmianą ostrości w przypadku większych spadków temperatury podczas obserwacji. Aluminiowy tubus pomalowany jest białą farbą a jakość prac malarskich należy ocenić bardzo wysoko.

Wyciąg o średnicy 2″ został wyprodukowany przez Baader Planetarium i według zapewnień sprzedającego z firmy Delta Optical nie różni się niczym od podobnego wyciągu wyprodukowanego przez firmę William Optics (no oczywiście z wyjątkiem ceny i napisu). Nawet dość znaczne obciążenie tego wyciągu nie powoduje jakichkolwiek problemów z kolimacją z czego należy się jedynie cieszyć. Zakres wysunięcia wyciągu to 65 mm co w zupełności wystarcza do osiągnięcia punktu ostrości zarówno z diagonalem 2″ jak i 1,25″.

Odrośnik nie jest wysuwany jednak z uwagi na stosunkowo niewielkie rozmiary refraktora nie ma raczej takiej potrzeby.

Obserwacje wizualne

Oczywiście, tak jak w przypadku wcześniej opisywanego przeze mnie refraktora APO – Takahashi Sky90, przy obserwacjach wizualnych należy sobie zdawać sprawę z tego, że jest to teleskop o dość niewielkiej jednak aperturze. Dlatego nie należy oczekiwać bardzo jasnych i szczegółowych obrazów obiektów głębokiego kosmosu (DS -ów). Obiekty takie jak M13 i inne gromady kuliste oraz otwarte czy też gwiazdy podwójne prezentują się za pomocą 80/480 bardzo ładnie ale z uwagi na ograniczoną aperture nie nalezy oczekiwać obrazów podobnych do tych jakie dają 8-10 calowe reflektory. Wydaje mi się jednak, że pod ciemnym niebem teleskop ten pozwoli na uzyskanie wielu szczegółów w obiektach DS. Księżyc i planety ? Tak, to jest właśnie refraktor, który wizualnie pozwoli na dość komfortowe obserwacje tego typu obiektów. Obserwowałem nim Saturna i Księżyc i muszę powiedzieć, że nie ma mowy o jakiejkolwiek szczątkowej aberracji chromatycznej i to niezależnie od wielkości zastosowanego powiększenia. Optyka z łatwością znosi powiększenia przekraczające 3D (3 razy średnica obiektywu w milimetrach) – pozwala na obserwacje z powiększeniem ok. 300x. W moim przypadku z uwagi na brak odpowiednich okularów (o bardzo krótkiej ogniskowej koniecznych przy ogniskowej jedynie 480mm) po zastosowaniu TeleVue Powermate 2,5x, Barlowa TMB 1,8x oraz okularu Pentax Ortho 7mm obraz nieznacznie pociemniał w przypadku Saturna co wskazuje, że zbliżyłem się do końca zakresu użytecznych dla 80/480 powiększeń. W przypadku Księżyca przy powiększeniu (dokładnie – 308x) można było obserwować delikatne szczegóły jego powierzchni. Przeprowadziłem też testy na Eps Lyrae. Przy powiększeniu 70x parki gwiazdek zaczynają się rozdzielać, przy powiększeniu 170x są już bardzo ładnie rozdzielone, ze sporą czarną przerwą pomiędzy składnikami a przy powiększeniu ponad 308x również bardzo ładnie widać rozdzielone składniki (tym razem z ich pierścienami dyfrakcyjnymi).

W przypadku obserwacji Księżyca moją uwagę zwrócił bardzo naturalny kolor jego tarczy, a miałem okazję bezpośrednio porównać obrazy z Takahashi Sky90 i powiem szczerze, że w Sky90 można było się na siłę doszukać szczątkowej aberacji chromatycznej a w przypadku obiektywu trzyelementowego TMB obraz był zdecydowanie wolny od tej przypadłości. Piękny kontrastowy, sporo szczegółów i w naturalnycm kolorze. Czy można wymagać czegoś więcej?

Wspólnie ze znajomym mieliśmy też okazję równocześnie popatrzeć przez refraktor APO o aperturze 140mm i bezpośrednio porównać obrazy dawane przez 80/480 i TEC140 APO. Oczywiście obraz w refraktorze o prawie dwa razy większej aperturze był jaśniejszy ale na przykład rozdzielenie znajdujących się jakieś 15-20 stopni nad horyzontem Eps Lyrae, ze wzgledu na marny seeing w TEC140 nie było takie oczywiste natomiast w 80/480 Epsilonki bardzo ładnie się rozdzieliły. Potwierdza to fakt, że mniejsza apertura jest mniej wrażliwa na seeing.

Astrofotografia

W zasadzie każdy z moich teleskopów wykorzystuję do astrofotografii. 80/480 również zamierzam poddać torturom astrofotograficznym. W celu zapewnienia właściwej korekcji krzywizny pola stosuję reduktor/korektor TeleVue 0,8x. Po jego zastoswaniu światłosiła wzrasta do F4,8 a ogniskowa takiego zestawu wynosi 400mm.

winetowanie APO TMB 80Dotychczas przeprowadziłem jedynie testy fotograficzne z pomocą lustrzanki cyfrowej – Canona 5D. Aparat ten posiada pełnoformatową matrycę (36mm x 24mm) co z reduktrem TeleVue i 2 calowym wyciągiem skutkuje nieznacznym winetowaniem, które można zobaczyć na poniższym zdjęciu.

Oczywiście winetowanie to spokojnie da się usunąć za pomocą “flata” lub nawet programowo.

Na początek testów może dość jednak modny i często stosowany przez niektórych test na aberację chromatyczną z wykorzystaniem gałązek i architektury. Na poniższych zdjęciach jakoś nie zuważyłem aberacji chromatycznej. Przypominam, że 80/480 jest dość światłosilnym APO – F6 a poniższe zdjęcia zostały wykonane dodatkowo z reduktorem i korektorem krzywizny pola, który spowodował dodatkowy wzrost światłosiły do F4,8. Z uwagi na zastosowane większe ISO obraz jest troszeczkę zaszumiony.

APO TMB 80 APO TMB 80

Kolejne testy przeprowadziłem już na obiektach “nieziemskich”.

APO TMB 80 APO TMB 80

Księżyc (po lewej ogniskowa 400mm – z reduktorem, po prawej 960mm – z wykorzystaniem telekonwertera 2x), który znajdował się już dość nisko nad horyzontem:

APO TMB 80 APO TMB 80

Zdjęcia w pełnej rozdzielczości (UWAGA – mają po 2MB): 400mm i 960mm.

No i zdjęcia dwóch gwiazd nieba wiosenno-letniego

Arktur i Wega (ekspozycje po 30 sekund ze względu na pełnię Księżyca):

arcturus_full_crop wega_full_crop

Zdjęcia w pełnej rozdzielczości (UWAGA – mają po 2MB): Arktur i Wega.

Jak widać na zdjęciach w pełnej rozdzielczości reduktor ogniskowej i jednocześnie korektor pola TeleVue 0,8x nie jest w stanie prawidłowo skorygować pola dla chipu o rozmiarach 36x24mm (tzw. pełnego formatu). Sądzę jednak, że w przypadku mniejszych matryc lustrzanek takich jak Canon 300D/10D/30D/350D/400D/30D reduktor zapewni w pełni skorygowane pole. Podsumowanie

Przetestowanie 80/480 było przyjemnością. Muszę przyznać się, że nie spodziewałem się w APO F6 korekcji aberacji chromatycznej i innych aberacji szczątkowych na tak wysokim poziomie. Obrazy dyfrakcyjne gwiazd są wręcz książkowe. Na koniec może jeszcze ktrótko wspomnę o zidentyfikowanych przeze mnie wadach i zaletach tego refraktorka.

Zalety: Niewielkie rozmiary i waga, łatwy do transportowania, szybko się chłodzi, wysoka jakość optyki pozwalająca na używanie dużych powiększeń.

Wady: Jednak niewielka apertura, brak wysuwanego odrośnika (to jednak wady wyszukane raczej na siłę).

Myślę, że znakomitym podsumowaniem będzie zacytowanie osoby, która złożyła (wykonała) dla mnie ten teleskop – “(…) gdybyś kiedyś chciał sprzedawać ten refraktorek to daj mi znać…”.

Smutna wiadomość na sam koniec:
21 września 2007 zmarł Thomas Back – właściciel i twórca TMB – znakomity projektant optyki. Teraz Teleskopy TMB, a szczególnie te przez niego zaprojektowane i podpisane staną się egzemplarzami kolekcjonerskimi.